Jernbanen+i+USA

=UTVIKLING AV AMERIKANSK JERNBANE= I verda i dag fins det om lag 1,7 millioner km jernbane, og største andel finn vi i Nord-Amerika (330 000 km). Jernbanen i Nord-Amerika var ein svært viktig faktor i utbygginga av det moderne amerikanskje samfunnet, og har sidan industrialiseringa vore viktig for både utvikling og samhald, slik som i andre store nasjonar verda over. I dette prosjektet vil eg sjå på kva følgjer utbyggjinga av jernbanen fekk for utviklinga av det amerikanske samfunnet.

http://www.angelsforhope.org/railroad.jpg

Idéen om trukne vogner på/i spor var ikkje noko nytt då det første lokomotivet vart teken i bruk i 1812, og hadde allereie eksistert sidan oldtida, då grekarane hadde hestedregne vogner i spor i kalkstein. Frå 1550 var óg dette patentet teke i bruk i Tyskland med skinner av tre. Seinare vart treskinnene erstatta av jern, og andre formar for trekkraft vart tekne i bruk. Men det var først frå tida då James Watt tok patent på sin versjon av dampmaskinen i 1769 at utviklinga skaut fart. England var først ute med mykje, og ein engelskmann var den første til å lage opphøgde skinner til hjul slik me kjenner dei i dag. i 1812 vart den fyrste jernbanen som vellukka tok i bruk damplokomotiv opna. Denne kommersielle Middletown Railway sine lokomotiv brukte Blenkinsops tannhjulsfunksjon, og var verdas fyrste jernbane til anna enn eksperimentell bruk.13 år seinare, i 1825 vart den fyrste offentlege jernbanen opna i England. Teknologien og dampmaskinen kom seg over Atlanteren og utviklinga kunne byrje i Nord-Amerika - det fyrste amerikansk-bygde lokomotivet stod ferdig i 1830. Oberst John Stevens vert ansett som jernbanens far i Amerika. i 1815 fekk han konsesjon til å byggje ut den fyrste jernbanen i Nord-Amerika, New Jersey Railway Company, men det vart ikkje starta nokon utbyggjing før i 1832. Jernbanen spreidde seg i auststatane frå midten av 1830-åra og fram til den amerikanske borgarkrigen(1861-1865) stoppa utviklinga. Utbyggjinga måtte vente til 1866, då arbeidet byrja i båe aust og vest for å kople landsdelane i lag; Utbyggjinga som Central Pacific Railroad stod for i vest, som gjekk frå California mot Utah, og Pacific Union Railroad, som i dag er USAs største jernbaneselskap, over Kansas mot Denver. Desse to delane møttest 10. mai 1869 ved Promontory Point i Utah, og ei nagle av reint gull markerte denne historiske foreininga av nasjonen USA. http://www.boxeldercounty.org/History_Web_Page/g%20spike.jpg http://www.nps.gov/archive/gosp/tour/spike2.jpg

Utviklinga skaut fart ettersom USA fekk ein brukbar infrastruktur som gjorde at dei enorme strekningane ikkje lenger var eit hinder. Jernbane vart raskt det dominerande transportmiddelet, og i løpet av 50 år steig den samanlagte strekninga av jernbanar i USA frå om lag 120 km (1830) til over 140 000 km (1880).

Før den amerikanske revolusjonen og jernbanen, gjekk stort sett all handel føre seg via sjøvegen, og varer vart frakta innover i landet ved hjelp av hest og kjerre i såkalla diligenser. Eit kanalsystem hadde vorte utarbeida for å gjere frakt ved hjelp av skip enklare. Med ein gong jernbanen og lokomotivet var ferdig utvikla, vart bruken av Middlesex-kanalen ikkje lenger lønsam, og lagt ner. I New York prøvde ein å forhindre dette, og det vart forbudt å bruke jernbane til frakt av gods parallelt med Erie-kanalen, og seinare vart det vedteke toll og avgifter for å gjere dette framfor å bruke kanalsystemet. Jernbanen var eit mykje meir økonomisk tiltak enn dei andre transportformane. Utgiftane til sjølve konstruksjonen av ein jernbane var berre 1/3 av kva det kosta å forbetre ein kanal, og i 1859 hadde transportutgiftene gått ned med 150 millionar dollar pga dei økonomiske fordelane ved jernbanetransport. Farten var eit anna område damplokomotiva lett slo ut sine forgjengerar; dei var dobbel så raske som dei hestedregne diligensene, og fire gongar raskare enn dampbåtane. I tillegg kunne jernbanen brukast året rundt, uansett vêr eller årstid, og dette var nytt. Både diligenser og dampbåtar hadde problemer med ferdselen i løpet av vintermånadane – kjerrene sleit med dårleig føre, og kanalane fraus til. Jernbanen var uslåeleg blant dei konkurrerande i sitt område, og fekk etter kort tid monopol på godstransport.

Jernbanen var ein av dei viktigaste faktorane ved koloniseringa av Nord-Amerika. Jernbaneutbyggjinga gav mange arbeidsplassar, og lovnad om arbeid lokka mange immigrantar til Amerika. Dei som stod bak samansveisinga av USA som nasjon, var ikkje rike spekulantar, men over 20 000 fattige arbeidarar. Det jobba om lag ti tusen mann med kvar av dei to jernbanestrekningane som til slutt skulle møtast i Promontory Point – hovudsakleg kinesiske innvandrarar for Central Pacific, og i andre enden for Union Pacific, europearar; irar, tyskerar, nederlenderar og tsjekkerar, og etterkvart óg krigsveteranar. . «Land-grant railroads» var dei mest innflytelsesrike; det var der jernbaneselskapet hadde fått jord av regjeringa for å få råd til å byggje ut, og dei visste å utnytte situasjonen: Nykomarar kjøpte jord svært billeg av dei, og i tillegg skapa desse trafikk og handel i tidlegare aude område, og pde igjen lokka fleire nybyggjarar. Det vart stifta eit «Land Department», som stod for sal og distribuering av jorda som regjeringa hadde innvilga -vanlegvis prisa frå 2-8dollar pr acre 4046,86 m^2), og i tillegg «reklame» for å trekkje til seg interesserte: tilbod om billegare billettar, luksuriøs underhaldning på synfaring og god service under besøket. I tillegg kom «Bureau of Immigration» som hadde som oppgåve å reklamere for «the Great Plains» heilt til «folkeslag frå heile verda hadde slått seg ned der». Desse byråa var venleg stilte til alle som busette seg på jernbanejord, og til dei som ikkje gjorde det, men likevel ville produsere gods som jernbanen kunne transportere. Alle jernbanane hadde sine eigne agentar i auststatane for å møte immigrantane og ordne transport vestover for dei, og for å sikre seg at ikkje andre selskapar hadde teke frå dei moglege nybyggjarar. I tillegg hadde desse byråa agentar utplassert i Europa; Northern Pacific Railroad hadde t.d. Hovudkontor i London, og forbindelsar i Tyskland, Nederland og Skandinavia. I sistnemnde var det ofte eigne ministrar som hadde jobben med å overtale folk til å migrere, ved å presentere veststatane som land som flaut over av mjølk og honning - nybyggjarane vart lova eit nytt, sunt, vakkert land å bu i, der det var lett å slå seg ned, med tilgang til dyrkbar jord og tømmer. Det vart óg laga spesiell marknadsføring for å lokke kvinner til Vesten grunna overtal av menn. http://academics.utep.edu/Portals/532/Immigration%20Family%20004.jpg

I tillegg til å bringe innvånar til landet, hjelpte jernbanen å samle nasjonen. Tidlegare hadde hestedregne diligensar vore den einaste metoden for rask transport innanlands, og desse var både små og krav mykje. 10. mai 1869 er ein milepæl i det amerikanske samfunnet, då landet vart samla ved hjelp av infrastruktur. No var det endeleg mogleg å tilbakeleggje store strekningar på kort tid, og moglegdomane opna seg. Tidlegare hadde det ikkje vore ope for handel mellom statane, bl.a. under borgarkrigen, men no vart det heile forenkla, og marknaden auka kraftig då ein kunne drive handel over statgrensane. For kommunikasjon var jernbanen óg viktig. Frakt av post og menneske vart meir effektiv. Alt i alt kunne ein no kjenne eit samhøre med andre amerikanarar – avstanden var kortare. I alle geografisk store land spelar god infrastruktur uendeleg mykje for å binde folket saman i ein nasjon, både på materielt og kulturelt plan. Trass i den positive effekten på utviklinga av ein moderne stat, hadde jernbaneutbyggjinga negative sider. Det var svært harde kår for arbeidarane under byggjinga av banene, med hardt fysisk arbeid, dårlige vilkår med 12-timars skift og nådelaust klima. I tillegg vart det ikkje teke omsyn ved bruk av kjemiske produkt, og ukontrollerte eksplosjonar av nitroglyserin og krutt skada mange. Svært mange søkte etter kvart trøst i flaska. Frykta for indianaråtak og ikkje minst kriminaliteten i dei berykta «hell-on-wheels»(helvete på hjul), som var nokre av småbyane ved spora, hang konstant over arbeidarane. Desse sjuskete byane var bebudd av like sjuskete innvånarar, og sjokkerte velutdanna og siviliserte menneske, men var likevel eit symbol på at sivilisasjonen spreidde seg vestover. Det var eit eldorado for forbryterar, med fyll, mord og pengespel, slik ein kjenner det frå western-filmane. Ikkje alle politikarane var like einige om utbyggjinga, og det var i byrjinga mykje skepsis vedrørande denne nye, effektive transportmåten som raskt overtok alt. Diskusjonen rundt dette monopolet vart ein sak for regjeringa. Skulle dei tillate at jernbanen fekk einerett på all transport, og såleis kvele all kanaldrift og diligensefart, eller skulle dei strame inn reglane, slik som dei forsøkte ved Erie-kanalen? Eit ofte gløymd kapittel i denne historia omhandlar dei opprinnelege amerikanarane som vart jaga frå territoriene sine når den kvite mannen kom med sitt krutt og si svarte røyk og plogde gjennom prærien. I byrjinga møtte jernbanen mykje motstand, då særleg frå indianarane, som var redde for at jernhesten skulle skulle få fleire kvite menn til å ta for seg av landet deira. Dei hadde ikkje heilt rett; den Kvite Mann tok meir enn landet dei budde på – han tok livet deira. Dåverande president av USA, Franklin Pierce, uttala i 1853 at George Manypenny, //Commissioner of Indian Affairs**,**// skulle dra ut og samtale med dei indianarstammane det gjaldt, og prate om fordeling av landområde, med den hensikt å ta frå dei retten til jorda. Manypenny drog ikkje ut til stammane som ville verte berørte av den transkontinentale jernbanestrekninga, men tok berre kontakt med nokre få, som allereie hadde vore tvungne til å forflytte seg frå sitt opprinnelege habitat. Det ligg vel i namnet hans, men materialistiske goder stod, som så ofte elles, langt framfør etikk, og i løpet av tre år, frå 1854 til 1857 greide han å forhandle til seg enorme landområde for den amerikanske regjeringa. “The Trail of Tears” er det berømde maleriet av Robert Lindneux som skildrar Cherokee-ane si flukt etter at landet deira er teke frå dei, og dei vert forvist til å leve i reservat. Ut over å vere forfølgd av staten, vart tusenvis av indianarar drept i feidar med vanlege borgarar. Nokre gongar freista indianarar å gå til åtak på jernbanearbeidarane for å hindre utbyggjinga, og i mange situasjonar vart indianarane henretta utan lov og dom i småbyene, og det låg eit frykt og eit hat mot dei raudhuda hos nybyggjarane.

I oppgåva har eg lagt fram historiske fakta for å vise korleis utbyggjinga av jernbanen i Nord-Amerika har vore med på å påverke utviklinga av det amerikanske samfunnet. Slik eg ser det, var jernbanen avgjerande for utviklinga av handelsnettverket som la grunnlaget for at USA i dag er ein av dei mektigaste handelsnasjonane i verda. Eit viktig bidrag til det demografiske mønsteret i USA i dag var utbyggjinga av jernbanen. Immigrantar frå heile verda kom til Amerika grunna utbyggjinga og jernbaneselskapa sin innsats for å opprette handelsstadar, og det amerikanske samfunnet i dag er ein smeltedigel – og nokre gongar salatbolle - av kulturar. Geografisk har det óg sette sine spor – ein ser kvar dei store byane ligg; Reno, Cheyenne, Fresno og Alberquerque er alle døme på små jernbanebyar som vaks seg store av handelen. Eg trur at utbyggjinga kan vere eit prov på korleis etiske verdiar forfall når det kjem penger og makt inn i biletet. Mange av selskapa lokka fattige immigrantar til landet på falske premissar, og dei fattige jernbanearbeidarane sleit for å tene til livets opphald, fordi folk skulle tene penger på dei. Tanken på at eldgamal indianarkultur vart utsletta hensynslaust til fordel for økonomisk vekst, skjer meg i hjartet. Blandinga av folkeslag gir eit stort kulturelt mangfald, men óg fiendtlege haldningar til andre etniske grupper. Alt i alt er det tydeleg at jernbanen har vore svært viktig for å kome dit USA er i dag. Handelsnettverket er grunnleggjande for landet sitt økonomi, og i tillegg gjorde immigrasjonen sitt for å gjere samfunnet så fargerikt. Jernbanen samla USA som nasjon, med ein god infrastruktur som kopla saman alle statane frå aust til vest.

[] [] [] [] [] [] [|http://odur.let.rug.nl/~usa/E/ironhorse/ironhorsexx.htm] [] [] [] [] [] [] []
 * KJELDER**

http://www.american-rails.com/ http://memory.loc.gov/ammem/gmdhtml/rrhtml/rrintro.html http://www.sdrm.org/history/timeline/ http://inventors.about.com/library/inventors/blrailroad.htm